تبلیغات
Seyed Mahdi Rafougar - جایگاه علم قاضی بررسی فقهی وحقوقی آن و مفایسه تطبیقی با نظام حقوقی آمریکا

فونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا ساز

لطفا از تمام مطالب دیدن فرمایید.

موضوع :جایگاه علم قاضی  بررسی فقهی وحقوقی آن و مفایسه تطبیقی با نظام حقوقی آمریکا

 

سید مهدی رفوگر

 

-الف)  تعریف علم قاضی : مراد از علم قاضی  علم مبتنی بر قطع ویقین است که از طرق عادی به دست می آید  نه ظن متآخم به علم .    علم قاضی درمعانی و مفاهیم متفاوتی ارایه شده است که آنرا به سه نوع تقسیم بندی می کنند:

1-داشتن دانش و آگاهی لازم و درجه ای از دانش و همچنین آشنایی وتسلط کامل به قوانین و رویه قضایی که برای امر قضا لازم و ضروری است .(این علم مدنظر ما نیست )

2- علمی که در پرونده برای دادرس از طریق ادله ابرازی و بررسی پرونده و تحقیق حاصل میگردد.(علم حصولی یا حاصل از ادله )

3-دانشی که خارج از پرونده از طریق مستقیم مانند دیدن و شنیدن و... حاصل میگردد.(علم شخصی یا علم ناشی از حضور قاضی )

 

 

-ب) اعتبار و حجیت علم قاضی از منظر فقه شیعه :در خصوص جواز استناد قاضی غیر معصوم به علم خویش در مقام صدور حکم یکی از مسائلی است که مورد مناقشه فقها بوده است .با بررسی کتب در میابیم که امام معصوم می تواند به استناد علم شخصی خود حکم کند ولی نسبت به قاضی غیر معصوم اختلاف نظر است که در این رابطه پنج نظر گوناگون ارایه شده است.که نظر مشهور فقهای امامیه این است که قاضی غیر معصوم میتواند بر اساس علم خود چه در حق اللله و چه در حق الناس و  چه در امور کیفری و چه در امور مدنی استناد نماید.(شهید ثانی و امام خمینی ره از برجسته ترین آنها می باشند .) 

ادله مشهور فقها به جواز استناد به علم قاضی  : 1-منطوق ومفهوم آیه دوسوره نور و آیات جهل دو و چهل و جهار و چهل وپنج سوره مائده 2- اجماع فهقا در کتاب جواهر آمده قضات غیر امام معصوم نیز میتوانند بر طبق علم خود عمل نمایند3- اولویت علم قاضی نسبت به بینه : وقتی که بینه ظن آور  برای قاضی حجت و دلیل باشد به طریق اولی علم قاضی حجت است.4-دوری از فسق : حکم به علم مستلزم دوری از فسق است .چنانچه دعوایی نزد قاضی مطرح شود و وی نسبت به موضوع عالم باشد ناچارا باید مطابق علم خود حکم نموده یا ازصدور آن خودداری نماید یا بر خلاف علم خود حکم کند .صدور حکم در فرض دوم موجب توقف احکام و در فرض سوم مستلزم فسق است .لذا مشهور فقها استناد به علم شخصی در قضاوت را در فرض وجود شرایط لازم برای قاضی شرع می پذیرند اما قاضی در صورتیکه مجتهد نباشد بعید است که ادله حجیت علم قاضی شامل وی گردد زیرا قدر متیقن از گستره و قلمرو ادله حجیت علم قاضی همان قاضی شرع است و زائد بر  آن مشکوک است و باید به قدر متیقن اکتفا نمود .بنا بر این قاضی مصطلح شرعی که اسلام برای او ویژگی خاص مقرر نموده منظور است .

 

 

 

 

 

ج) جایگاه علم قاضی در حقوق موضوعه:بر اساس ماده 1324 قانون مدنی ماهیت علم قاضی با نظرات فقهی ارایه شده متفاوت است چراکه استفاده از واژه اماره برای علم قاضی مشعر بر ظن آوری است و در آن غلبه معنای علم به سوی ظن است .علم قاضی تا قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به عنوان یک ادله مستقل و مجزا نبود. به موجب مواد 105 و 120 و128و 199و 231 قانون سابق مجازات هم چنین ماده 1335 قانون مدنی به ان اشاره شده است . عدم تعریف علم قاضی و مشخص نبودن جایگاه ان باعث شد تا قانون گذار جدید به منظور رفع هر گونه ابهام آنرا به عنوان یک ادله مستقل شناسایی نماید. به موجب ماده 210 قانون جدید مجازات "علم قاضی عبارت از یقین حاصل ازمستندات بین در امری است که نزد وی مطرح می شود.در مواردی که مستند حکم علم قاضی است وی مکلف است قرائن و امارات بین مستند علم خود را به طور صریح در حکم قید نماید ".در تبصره ماده فوق مصادیق علم قاضی آورده شده است ." مواردی از قبیل نظریه کارشناس –معاینه محل –تحقیقات محلی –اظهارات مطلع –گزارش ضابطان قضایی و سایر قرائن و امارات می تواند مستند علم قاضی قرار گیرد .در خصوص جایگاه این ادله در ماده 211آورده شده است که  : " در صورتی که علم قاضی با ادله قانونی دیگر در تعارض باشد اگر علم بین باقی بماند  آن ادله برای قاضی معتبر نیست و قاضی با ذکر مستندات علم خود و جهات رد ادله دیگر رای صادر میکند و چنانچه برای قاضی علم حاصل نشود آن ادله معتبر بوده و بر اساس آن رای صادر می شود. هم چنین به موجب ماده 160 قانون جدید در جرایم مستوجب حدود و قصاص و دیات ادله شرعی موضوعیت برای قاضی دارند و به استناد ادله شرعی مثل اقرار و شهادت رای صادر می کند مگر علم به خلاف آن داشته باشدبنابراین اگر ادله ای مثل اقرار  یا شهادت در حدود با شرایط شرعی محقق باشند اما قاضی علم به خلاف ان داشته باشد مسیتوااند بر مبنای علم خود عمل کند.

 

 

 

د) علم قاضی در نظام حقوقی آمریکا

به موجب قانون فدرال آمریکا علم قاضی به عنوان ادله مستقل شناخته نشده است و به عنوان قاعده ای است که اجازه می دهد یک حقیقت به عنوان مقدمه ادله قرار بگیرد مشروط بر اینکه حقیقت یا صحت امری شناخته شده وتصدیق شده که عقلا مورد شک وشبهه قرار نگیرد واقع شود .به موجب قانون مذکور علم قاضی در امور مدنی دلیل قطعی شناخته می شود اما در امور کیفری هیات منصفه اختیار رد یا پذیرش آن را دارد.علم قاضی نباید  موضوعی باشد که مورد اختلاف عقلی قرار گیرد یعنی اینکه به طور دقیق قابلیت باز خوانی آن در مرجع و منبع اصلی بدون اینکه عقلا مورد سوال قرار گیرد داشته باشد و  واضح و آشکار باشد به نحوی که جای هیچ سوالی از طرف فرد عاقل بوجود نیاورد مانند مکان یک خیابان –زمان مشخص –وقایع تاریخی تا حدی که نیازی به اثبات آن نباشد .در حقوق آمریکا گروهی به پیروی از ویگمار تیر معتقدند اعتبار علم قاضی تا زمانی است که دلیل دیگری وجود نداشته باشد اما گروهی دیگر به پیروی مورگان و مک کورمیک معتقدند علم قاضی به محض برخورد با دلیل مستقیم اعتبار خود را از دست نمی دهد و علم قاضی معتبر است مگر اینکه دلیل قانع کننده مخالفی وجود داشته باشد .در مجموع 4 شرط جهت استناد به علم قاضی در حقوق آمریکا قید گردیده است : 1- طریق تحصیل علم متعارف باشد.2- منشا پیدایش علم باید در رای بیاید بنابراین آوردن عباراتی کلی  نظیر دفاعیات بلاوجه متهم یا استماع اظهارات طرفین ممنوع است 3-مستند علم باید در پرونده موجود باشد .4- مستند علم باید به معرض تعارض طرفین قرارداده شود .این امر برگرفته از اصل تعارضی بودن  دادرسی و حق دفاع متهم است .




طبقه بندی: مقالات حقوقی نویسنده، 

تاریخ : شنبه 4 خرداد 1392 | 10:48 ق.ظ | نویسنده : سید مهدی رفوگر | نظرات
نمونه لایحه تجدید نظر خواهی (شرط انفساخ-الحاقیه یا متتم قرارداد)
نمونه لایحه تجدید نظر خواهی ( وجه التزام برای وجه نقد )
نمونه لایحه دفاعیه از متهم (مواد مخدر )
نقدی بر رای دیوان عدالت اداری در یک پرونده محیط زیست -آلودگی هوا
قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، مصوب 1394
تحلیل حقوقی خرید سهام شرکت توسط خود شرکت با توجه به قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر مصوب ۱۳۹۴
سوالات دکتری حقوق خصوصی ۹۲ – ۹۳
شرح وظایف کارآموزان وکالت کانون وکلای دادگستری مرکز
قابلیت مطالبه خسارت‌ها‌ی معنوی
نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه
تعلیق اجرای مجازات
سؤال اختبار حقوق مدنی
سؤال اختبار آئین دادرسی در امور کیفری
حقوق مدنی 1 -کارشناسی ارشد حقوق خصوصی -دانشگاه آزاد یزد
بررسی قاعده اسقاط مالم یجب
لبست مجموعه سایتهای حقوقی جهان
خجسته باد سال نو
مجموعه مقالات مفید حقوقی
چگونه علیه شرکت هوایی اقامه دعوی نماییم ؟
جزوه حقوق مدنی یک کارشناسی ارشد حقوق خصوصی-دکتر مهدی شهیدی
نمونه سوال مدنی چهار
سوال اختبار -حقوق مدنی-دوره 31 کانون اصفهان
دانلود بهترین جزوات حقوقی
دانلود مقالات حقوق مالکیت فکری
دانلود سوالات آزمون وکالت 1393 با لینک مستقیم + پاسخنامه اولیه
نابرابری موقعیت اقتصادی فروشنده و خریدار در عقد بیع دكتر منصور امینی٭
حقوق رقابت غیر منصفانه بخش اول
حقوق رقابت غیر منصفانه بخش دوم -شبه جرم
حقوق رقابت غیر منصفانه بخش سوم -حقوق مصرف کننده
حقوق رقابت غیر منصفانه بخش سوم -حقوق ضد تراست
سایت ماه اسکین طراح قالب وبلاگ رایگان با امکانات عالی
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.